Sáng kiến kinh nghiệm  

 

Tên đề tài:

Một số biện pháp giúp học sinh lớp 1 tăng nhanh vố từ và hiểu nghĩa khi học môn Tiếng Việt

 

Người thực hiện : Vũ Kim Oanh

Trường: Tiểu học Cát Linh - Đống Đa - Hà Nội  

 

Hà Nội 2003 - 2004

 

 

 

I.Lí do chọn đề tài:

Sau khi rời bàn tay chăm sóc của các cô mẫu giáo cũng như sự chăm chút của ông bà, cha mẹ. Trẻ 6 tuổi bước vào một giai đoạn mới là được đi học và vào học lớp Một tại các trường tiểu học. Bước đầu học chữ, học đọc, học viết nên trẻ c̣n nhiều bỡ ngỡ và tiếp thu kíên thức thật khó khăn. trẻ phải biết và nói lên được những yêu cầu cần thiết của một bài học, từ đó nh́n vào âm – vần – tiếng trẻ đọc lên đúng âm – vần – tiếng giáo viên dạy và cũng từ đây trẻ sẽ hiểu thêm được từ – câu – bài văn. Với những yêu cầu ngày càng cao đ̣i hỏi học sinh lớp Một phải nắm bắt được kiến thức một cách vững vàng để biến kiến thức đó thành kĩ năng, kĩ xảo trong môn Tiếng Việt. cũng v́ muốn học sinh học thật tốt môn học này, nên việc giúp trẻ tăng thêm vốn từ hiểu nghĩa từ và tiến tới dùng từ chính xác tạo nền tảng vững chắc cho việc học lên những lớp trên là việc làm khó khăn mà người giáo viên dạy lớp Một phải trải qua và khắc phục.

II. Cơ sở lí luận để chọn đề tài:

Ngôn ngữ nhân loại, ngay từ những ngày đầu sơ khai của xă hội loài người, đă h́nh thành và ngày càng phát triển. Nó chính là công cụ giao tiếp vô cùng quan trọng trong đời sống hàng ngày của con người, mà con người là sự tổng hoà của các mối quan hệ xă hội.

Chúng ta phải công nhận tiếng Việt rất giàu và đẹp. Lời hay ư đẹp đă có sẵn trong tiếng Việt và ngày càng phát triển. Chúng ta không lấy thế làm thoả măn mà cần có ư thức giữ ǵn sự trong sáng của tiếng Việt.

Việc giúp học sinh lớp Một tăng nhanh vốn từ, hiểu nghĩa từ và tiến tới nói đúng, nói hay là vô cùng cần thiết. V́ nhờ đó mà các em sẽ không gặp khó khăn khi học môn ngữ pháp và tập làm văn ở các lớp học trên.

Muốn phát triển ngôn ngữ của trẻ nhất là học sinh cấp tiểu học th́ phải thông qua các hoạt động tập thể, điều kiện và môi trường sống. Các hoạt động ngày càng phong phú và đa dạng th́ vốn hiểu biết của trẻ càng rộng. H́nh thức để ta ta tăng vốn từ cho học sinh một cách nhanh chóng và tốt nhất là thông qua hoạt động dạy học. ở tất cả các môn học, người giáo viên cần chú ư rèn luyện cho các em biết dùng đúng từ, chọn lời hay ư đẹp để sử dụng trong cuộc sống hàng ngày, từ đó từng bước nâng cao vốn hiểu biết của trẻ.

Đối tượng học sinh của tôi ở đây là học sinh lớp Một. ở lứa tuổi này khả năng tập trung chú ư của trẻ chưa cao, tư duy chưa phát triển nên việc bồi dưỡng vốn từ cho các em ở giai đoạn này rất khó khăn. Để giải quyết khó khăn ban đầu đấy th́ trong hoạt động dạy học của ḿnh, tôi đă sử dụng một số biện pháp để giúp trẻ tăng thêm vốn từ, hiểu nghĩa từ để tiến tới dùng từ sinh động và chính xác, tạo đà cho những năm học sau.

Ở đây, trong giới hạn đề tài, xin được tŕnh bày một số biện pháp tôi đă sử dụng để giiúp trẻ tăng nhanh vốn từ, hiểu nghĩa từ tiến tới dùng từ sinh động và chính xác khi dạy môn tiếng Việt ở lốp Một (theo ba giai đoạn: Học âm – chữ cái. Học vần và Tập đọc).

III.  Hướng giải quyết đề tài:

+ Giai đoạn 1:

Giai đoạn trẻ bắt đầu học âm và chữ cái:

Muốn học sinh chóng biết đọc th́ người giáo viên cần phải biết kết hợp với cha mẹ học sinh kèm cặp, giúp đỡ trẻ nhanh chóng thuộc tất cả những chữ cái đă học. Phân biệt được nguyên âm, phụ âm và thanh điệu để làm cơ sở cho việc xây dựng tiếng mới, từ mới. Sau đó học sinh biết ghép phụ âm với nguyên âm rồi thanh điệu để tích luỹ vốn từ cho ḿnh. Để giúp các em hiểu, dễ dàng t́m ra được nhiều tiếng mới, tôi hướng dẫn các em thông qua bảng ghép tiếng.

 

Bảng 1:

Gồm 16 con chữ ghi phụ âm đầu (b, v, l, c, n, m, d, đ, t, x, s, r, k, p, g) viết ở cột dọc đầu tiên phía bên trái. Phía trên đầu 6 cột dọc c̣n lại ghi các thanh (“ngang” – không dấu “sắc”, “huyền”, “nặng”, “hỏi”. “ngă”).

 

      Thanh

 

Âm đầu

 

 

 

\

 

/

 

.

 

?

 

~

b

………...

……….

……….

………...

………...

………

v

………...

……….

……….

………...

………...

………

l

………...

……….

……….

………...

………...

………

………….

 

 

 

 

 

 

 

Bảng 2:

 

Gồm các phụ âm đầu được ghi bằng 2, 3 con chữ (th, ch, kkh, ph, nh, gh, qu, ng, ngh, tr) được ghi ở cột dọc, và 6 cột ghi thanh như ở bảng 1.

 

      Thanh

 

Âm đầu

 

 

 

\

 

/

 

.

 

?

 

~

th

………...

……….

……….

………...

………...

………

ch

………...

……….

……….

………...

………...

………

kh

………...

……….

……….

………...

………...

………

………….

 

 

 

 

 

 

 

Hai bảng này tôi có thể làm lấy và để dùng cho nhiều năm. Tôi có thể sử dụng để các em chơi tṛ chơi học tập hoặc củng cố bài vừa học.

Ví dụ: ở bảng 1.

Khi học bài âm: i – a các em sẽ ghép được rất nhiều tiếng từ đơn.

 

      Thanh

 

Âm đầu

 

 

 

\

 

/

 

.

 

?

 

~

b

ba

bạ

bả

v

vi

vị

vỉ

………….

 

 

 

 

 

 

 

 

Khi ghép được các tiếng mới rồi th́ các em rất chóng thuộc bài, nhanh biết đọc và viết đúng chính tả. Trên cơ sở các tiếng đơn đó, học sinh sẽ ghép các tiếng đă học với các tiếng vừa xây dựng được để thành từ bằng cách sử dụng hộp đồ dùng thực hành tiếng Việt. Qua việc làm này học sinh sẽ có được vốn từ phong phú.

*Ví dụ:

 

       

Text Box: bà ba
Text Box: ba
Text Box: ba sa
Text Box: số ba
Text Box: ba lô
Text Box: ba má
Text Box: ba ba
Text Box: ………
Text Box: ḅ
Text Box: ……….
Text Box: ḅ lê ḅ càng
Text Box: ḅ gạo
Text Box: sữa ḅ
Text Box: quần ḅ
Text Box: con ḅ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Đối với một số từ c̣n khó hiểu đối với học sinh tôi giảng giải nghĩa từ thật ngắn gọn để giúp các em hiểu và sử dụng từ tốt.

ở đây giáo viên có rấ nhiều h́nh thức sử dụng để giảng giải nghĩa từ cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ như: dùng tranh minh hoạ, đồ dùng trực quan, hành động, lời nói, ...

Ví dụ:

Từ đó giúp các em hiểu từ và nhận biết các đồ vật chính xác qua từ.

Với các âm g – gh, ng – ngh, c- k tôi hướng dẫn các em năm vững luật chính tả khi sử dụng để ghép tiếng, ghép từ.

Ví dụ:

g                                                                         gh

ng                       a, o, ô, ơ, u, ư                          ngh                  e, ê, i, (y)

 

c                                                                         k

Trên cơ sở luật chính tả đó khi gặp một số từ như:

Nghi ngờ – ḱ cọ

Ghế gỗ – nghô nghê

Các em sẽ không viết sai lỗi chính tả và dùng từ một cách chính xác hơn.

+Giai đoạn 2:

Đây là lúc trẻ chuyển sang học vần.

Khi việc t́m ra tiếng và từ mới của học sinh đă thành thạo và thành kĩ năng rồi th́ sang phần vần các em t́m từ mới khá nhanh và tiết học diễn ra sinh động hơn. Các em sẽ thi nhau t́m và phát hiện ra nhiều từ mới kể cả học sinh trung b́nh ở lớp. Qua thực tế đó vốn từ ngữ của các em sẽ rất nhièu và phong phú. ở giai đoạn này, giáo viên cũng có thể sử dụng phương pháp dùng bảng ghép như ở trên: Ghép âm đầu với các vần rồi thanh điệu. Nhưng hiệu quả sẽ không cao và không phát huy được trí lực của học sinh. Muốn đạt được kết quả cao trong bài học th́ ta có thể thay bằng việc giải quyết các bài tập tiếng Việt dưới dạng tṛ chơi học tập để học sinh tự ghép và viết được các từ (giáo viên phải đầu tư suy nghĩ để đưa ra tṛ chơi hợp lí, phù hợp với đối tượng học sinh).

Ví dụ:

Khi dạy bai vần: uê - uy, tôi đưa ra dạng bài sau để học sinh chơi.

Nối âm với vần để thành tiếng có nghĩa.

th

r                          uê

ng

t                          uy

kh

Trên cơ sở đó học sinh phải suy nghĩ để t́m được tiếng  có nghĩa trong thực tế, rồi giáo viên sẽ dẫn dắt các em ghép thêm dấu thanh để được các từ mới khác nữa. Theo cách ghép này các em sẽ t́m được nhiều từ hay, có nghĩa. Từ đó, các em có vốn từ  phong phú để áp dụng cho việc học tốt môn tiéng Việt ở các lớp trên.

Ví dụ:

Các em có thể t́m được như: thuê nhà, ruy băng, đóng thuế, nguy hiểm, tuy nhiên, ma tuư, khuy áo, tuỳ ư,tuỷ sống, tận tuỵ, nguỵ trang...

Trong quá tŕnh học sinh ghép tiếng mới, từ mới nếu gặp những từ không b́nh thường, thiếu văn hoá hoặc không có trong thực tế th́ giáo viên cần uốn nắn ngay cho trẻ để các em biết chọn từ đúng, hay khi sử dụng.

+ Giai đoạn 3

Giai đoạn tập đọc

Chuyển sang giai đoạn tập đọc th́ việc t́m từ đă ở mức đ̣i hỏi cao hơn. Ngoài việc giúp học sinh hiểu để tiến tới rèn đọc lưu loát, diễn cảm các bài tập đọc sách giáo khoa th́ giáo viên dần dần hướng dẫn các em bước đầu t́m những từ cùng nghĩa và từ gần nghĩa hay trái nghĩa (ở mức độ dễ). ở đây giáo viên có thể sử dụng tranh minh hoạ để học sinh dễ tư duy và phát huy được tính tích cực của nhiều học sinh.

Ví dụ:

Khi dạy bài tập đọc: “Sau cơn mưa”

Qua việc đưa tranh minh hoạ khi giảng bài của giáo viên, học sinh hiểu: sau trận mưa rào, bầu trời, mặt đất, mọi vật đều tươi đẹp. Vậy khi học sinh xem tranh cảm thụ được vẻ đẹp và nội dung tranh rồi, tôi rèn cho học sinh và hướng dẫn các em chhú ư vào từ mà tôi định cho các em khai thác thêm. cụ thể trong câu:

“Những đoá râm bụt thêm đỏ chói”

Tôi rút ra từ: “đỏ chói” và yêu cầu các em t́m những từ cùng nghĩa và gần nghĩa (hay những từ chỉ các sắc độ khác nhau của màu đỏ). Các em sẽ t́m được rất nhiều từ như: đỏ thắm, đỏ bừng, đo đỏ, đỏ au, đỏ tía, đỏ ửng, đỏ rực, đỏ tươi, đỏ lựng, đỏ quạch...

Sau đó các em có thể diễn đạt lại màu đỏ của hoa râm bụt theo cảm nhận của ḿnh.

Ví dụ:

“đỏ chói” có thể thay bằng các từ khác như: đỏ rực - đỏ thắm - đỏ tươi... để diễn đạt theo ư hiểu của ḿnh. Đây cũng là cơ sở giúp cho các em có vốn từ phong phú khi luyện nói câu, tập đặt câu chứa tiếng có vần đă học sau này.

ở tŕnh độ học sinh lớp Một tuỳ theo khả năng của các em để t́m được nhiều hay ít từ. Nếu cần giáo viên có thể đưa ra để bổ sung cho các em theo tính chất để nâng cao sự hiểu biết của các em. Tuy nhiên, khi học sinh đưa ra từ ngữ khó hiểu th́ giáo viên phải có đủ kiến thức và tầm hiểu biết rộng để giải đáp cho các em (nếu cần).

Ví dụ:

-          Học sinh t́m được từ mới có vần uê là: “khuê pḥng” th́ giáo viên có thể giải đáp cho học sinh một cách dẽ hiểu: Đó là pḥng giành cho các  cô tiểu thư con nhà giàu có, quan lại ở thời phong kíên ngày xưa (nay đă ít dùng từ này).

-          Từ “sĩ số”: là từ Hán – Việt (sĩ: học tṛ; số: số lượng) – số học tṛ...

IV/ Kết quả:

Qua một số cách làm trên và kết hợp với các biện pháp rèn đọc – luyện viết cho các em, tôi đă giúp các em có sự hiểu biết và vốn từ khá phong phú. Chính v́ vậy, tôi đă thu được một số kết quả chủ yếu trong dạy học như sau: Theo đúng phân phối chương tŕnh th́ khoảng giữa học ḱ 2 mới học hết phần vần. Nhưng đến cuối học ḱ 1, 90% học sinh lớp tôi đă biết đọc thông thuộc và thành thạo các bài tập đọc, mẩu chuyện ngắn và báo Hoạ Mi. Kết quả kiểm tra cuối học ḱ một cũng luôn đạt kết quả cao. Số lượng từ, từ mới được bổ sung trong tiết học đă giúp các em tăng vốn hiểu biết và đă mạnh dạn hơn trong cách diễn đạt và phát biểu ư kiến. Và khi đă có số lượng từ ngữ phong phú, giàu h́nh ảnh rồi th́ các em cũng sẽ biết dùng lời hay ư đẹp để sử dụng trong giao tiếp với mọi người xung quanh. Từ đó dần dần, các em tự kkhẳng định ḿnh là người học sinh Thủ đô có nếp sống văn minh lịch sự.

V/Kết luận:

Trên cơ sở thực hiện những sáng kiến kinh nghiệm của đồng nghiệp, của bản thân có liên quan đến giảng dạy bộ môn tiếng Việt. ở giới hạn đề tài này, tôi mạnh dạn đưa ra một số việc làm của ḿnh với mục đích làm giàu thêm vốn từ ngữ cho học sinh và dần hướng các em biết dùng từ chính xác và sinh động ngay từ những năm đầu của cấp học.

Không những thế, việc giúp học sinh lớp Một tăng nhanh vốn từ và hiểu nghĩa từ khi học môn tiếng Việt đă giúp cho tôi:

- Nắm được tŕnh độ tiếp thu và chất lượng của từng em trong lớp ḿnh phụ trách.

- Từ đó rút ra được những biện pháp thiết thực nhất để kèm cặp các em học sinh trung b́nh và yếu.

- Dần dần nâng cao chất lượng học tập cho học sinh.

- Bài học ssẽ gây nhiều hứng thú, học sinh hiểu được ngôn ngữ và ư nghĩa của từ.

- Cũng từ đây học sinh phát huy trí tuệ một cách toàn diện và vô cùng phong phú.

Trên đây là mọt số biện pháp tôi đề ra và đă thực hiện để giúp học sinh lớp Một tăng nhanh vốn từ và hiểu nghĩa từ khi học môn tiếng Việt. Mong được sự góp ư của BGH và các đồng nghiệp trong trường.

Xin chân thành cảm ơn!